Top

​جمشید آموزگار

June 30, 2017 by  

میراِث ایران

۴ تیرماه ۱۳۰۲-۷ مهرماه ۱۳۹۵

جمشید آموزگار در ۴ تیر ماه ۱۳۰۲ شمسی برابر با ۷ مهرماه ۱۳۹۵در تهران متولد شد. آموزش ابتدایی را در دبیرستان ایرانشهر گذراند و پس از موفقیت در آزمایش ورودی به دانشکده فنی دانشگاه تهران راه یافت. وی همزمان در دانشکده حقوق نیز نام‌نویسی کرد. در سال سوم تحصیلی خود در دانشگاه تهران به تشویق دو نفر از دوستان خود تصمیم گرفت که برای ادامه تحصیل به آمریکا برود و این تصمیم چه برای او و چه برای فامیلش تصمیم بسیار مشکلی بود. زیرا جنگ جهانی دوم هنوز جریان داشت و پایان نیافته بود. چنین مسافرتی در آن زمان اصولاً طولانی و پر خطر بود. با این وجود جمشید با پافشاری و اصرار تمام موفق شد که این تصمیم را به اجرا درآورد و در بهمن ماه سال ۱۳۲۳ شمسی  (فوریه ۱۹۴۴ میلادی) از راه زمینی  و دریایی با کامیون، قطار و کشتی از طریق پاکستان و هندوستان از اقیانوس هند و کبیر و کانال پاناما در شرق آمریکا وارد بندر بوستون در ایالت ماساچوست شود. جمشید از آنجا به دانشگاه کرنل واقع در شهر ایتاکا در ایالت نیویورک عزیمت نمود. وی در سال ۱۹۴۶ میلادی موفق به گرفتن درجه لیسانس در رشته مهندسی راه و ساختمان شده و س‍پس با دریافت یک بورس تحصیلی از دانشگاه واشنگتن در شهر سیاتل عازم غرب آمریکا شد و در سال ۱۹۴۸ میلادی درجه فوق‌لیسانس خود را در همان رشته دریافت کرد و دوباره به دانشگاه کرنل بازگشت. پس از گذراندن آزمایشات لازم در سال ۱۹۵۱ موفق به دریافت درجه دکترا در رشته مهندسی راه و ساختمان گردید و در نهایت در سال ۱۹۵۱میلادی به ایران باز گشت.
وی  ابتدا در سازمان همکاری بهداشت که قسمتی از برنامه اصل چهار کمک به پیشرفت پروژه‌های عمرانی کشورهای در حال توسعه به وسیله ترومن  رئیس‌جمهور آمریکا تهیه و تدوین شده بود، مشغول به کار شد. پس از مدتی به معاونت این سازمان و سپس به معاونت وزارت بهداری منصوب شد و در این سمت، برنامه ایجاد شبکه‌های آب آشامیدنی سالم را در اکثر شهرهای ایران اجرا  کرد. فعالیت‌های خستگی‌ناپذیر او مورد توجه مسؤولین قرار گرفت و پایه‌ای برای احراز مقامات بعدی او شد و برای اولین بار در سال ۱۳۲۶ شمسی به عنوان جوان‌ترین عضو در کابینه دکتر اقبال به وزارت کار منصوب شد. در این سمت، مرکزی برای جلب فارغ‌التحصیلان ایرانی مقیم خارج و ایجاد کار برای آنهادر ایران به وجود آورد. مهمترین اقدام وی تهیه و تصویب قانون کار و بیمه‌های اجتماعی بود که برای اولین بار در ایران اجرا می‌شد و نتایج مؤثری برای حفظ حقوق کارگران و بیمه سلامتی و بازنشستگی کارگران در بر داشت. فعالیت‌ها و اقدامات او در این وزارتخانه مجدداً مورد توجه قرار گرفت و این بار به سمت وزیر کشاورزی انتخاب شد. یکی از اقدامات اصلی او در این سمت نخستین قانون «اصلاحات ارضی» بود که تحول جدیدی در رابطه مالک و کشاورز و حفظ حقوق کشاورزان ایجاد کرد. پس از استعفای دولت و روی کار آمدن نخست‌وزیری شریف امامی که نظر مساعدی به دانش‌آموختگان آمریکا نداشت، در بخش خصوصی به عنوان مهندس مشاور فعالیت کرد.
با روی کار آمدن مرحوم حسنعلی منصور در سمت نخست‌وزیر، جمشید به سمت وزیر بهداری انتخاب شد. پس از قتل شادروان منصور، وی در کابینه هویدا به سمت وزیر دارایی انتخاب شده و مدت نه سال در این سمت خدمت کرد. یکی از اقدامات مهم و اساسی او در این سمت تهیه و تصویب قانون مالیات بر در آمد است، که برای اولین بار با موازین جدید مالیاتی تنظیم شده بود و با نظر کارشناسان  خبره مالیاتی تهیه و تدوین شده بود. در این برهه از زمان، با پیش آمدن انتخابات مجلسین برای اجرای یک انتخابات آزاد، به وزارت کشور منصوب  شد و پس از ایجاد حزب رستاخیز به عنوان وزیر مشاور و دبیر کل این حزب انتخاب شده و بالاخره در یکی از بحرانی‌ترین سال‌های تاریخ معاصر ایران در مرداد ماه ۱۳۵۶ شمسی به مقام نخست وزیری رسید و تا شهریور ۱۳۵۷ در این سمت خدمت کرد. ولی در نتیجه تحریکات و اغتشاشات پی‌درپی و انتشار مقاله‌ای در یکی از نشریات از این سمت استعفا کرد و بر اساس اسناد و مدارک موجود، شخص پادشاه از قبول استعفای او اظهار پشیمانی کرده بود.
یکی از مهمترین و مؤثرترین نقشی که او در طی سالیان خدمت خود ایفا کرد عضویت در  «سازمان کشورهای صادر کننده نفت» (اوپک)را برپا کرد و در نتیجه دفاع از حقوق حقه کشورهای صادرکننده و پافشاری در این مورد، موفق شد که بهای یک بشکه نفت را از ۱٫۷ دلار در ابتدا به ۲٫۷ دلار و در سال قبل از انقلاب به حدود ۱۲ دلار برساند و در نتیجه این فعالیت بود که موفق به دریافت نشان درجه یک تاج (که فقط مختص نخست‌وزیران بود) شود.
جمشید آموزگار در آذر ماه ۱۳۵۷ برای دیدار از همسرش، که به علت بیماری در واشنگتن بستری بود، به آمریکا رفت و تا پایان حیات در حومه واشنگتن سکنی گرفت. در این مدت به عنوان مشاور در امور نفت فعالیت داشت.
با وجود اینکه رشته‌ی تحصیلی او مهندسی بود، معهذا به شعر و ادبیات فارسی علاقه زیادی داشت و به خصوص به حافظ، رومی و سعدی علاقه خاصی داشت و ابیاتی از ایشان را به خاطر داشت. از خصایل ذاتی او  می‌توان هوش، فروتنی، سخاوت و کمک به هم نوع را نام برد. او حافظه فوق‌العاده‌ای داشت و در دوران خدمتش تا آنجا که می‌توانست به کسانی که نیاز داشتند کمک می‌کرد و هیچگونه انتظاری در مقابل نداشت. کوتاه سخن، جمشید آموزگار فردی بود استثنایی.
روانش شاد باد و نامش گرامی

چند خاطره از جمشید آموزگار
۱. خاطرم هست که در زمانی که دوران تحصیلی متوسطه را می‌گذراندیم در یکی از گردهم‌آیی‌های دوستانش صحبت این شد که پس از اتمام تحصیلات و اشتغال به کار، هر کس شغل مورد علاقه خود را بیان کند. وقتی نوبت به جمشید رسید، او با جدیت کامل ابراز کرد که نخست‌وزیر آینده ایران خواهد شد و این در سالی بود که او هنوز تحصیلات متوسطه را به پایان نرسانده بود. البته دوستان این انتخاب او را جدی نگرفتند و بر اساس ضرب المثل معروف «آرزو بر جوانان» عیب نیست گرفتند!
۲٫ تجربه دیگری که در زندگی او قابل اهمیت است سفر او به آمریکاست. همانطور که در نوشتار زندگی او آمده است او در بهمن ماه ۱۳۲۳(فوریه ۱۹۴۴) به وسیله راه‌آهن از تهران به سمنان رفت. چون در آن زمان راه آهن تهران ـ‌سمنان فقط تا شهر سمنان رسیده بود، پس از آن یا با کامیون (وسیله دیگری مانند اتوبوس وجود نداشت) به مشهد و از آنجا به زاهدان و سپس شهر کویته در پاکستان و از آنجا با قطار از طریق هندوستان به بمبئی رفت و پس از دو ماه انتظار با کشتی عازم آمریکا شد. مقصد این کشتی یکی از شهرهای غرب آمریکا بود ولی به علت جنگ و خطر مین‌گذاری از طرف ژاپن مسیر خود را تغییر داد و از طریق ملبورن استرالیا (برای بنزین گیری) و سپس عبور از کانال پاناما و اقیانوس اطلس، سرانجام و پس از گذشت چهارماه‌ونیم وارد بوستون شد.
۳٫ یکی دیگر از خاطره‌های مهم زندگی او گروگان‌گیری شرکت کنندگان در کنفرانس  «اوپک» در شهر وین توسط «کارلوس» است که در قسمت انگلیسی به تفصیل توسط خود او بیان شده است.

Comments

Comments are closed.

Bottom