Top

در اندوه درگذشت جهانگیر آموزگار اقتصاددان برجسته، وزیر پیشین بازرگانی و دارایی ایران و یکی از مدیران بلندپایۀ پیشین صندوق بین‌المللی پول

April 4, 2018 by  

اردشیر لطفعلیان

دکتر جهانگیر آموزگار یکی از آخرین نمایندگان نسلی از ایرانیان فرهیخته بود که با دستیابی به بالاترین درجات تخصص و کارشناسی در بهترین دانشگاه‌های غرب، می‌خواستند بدون بریدن پیوند خود با سنت‌ها و آیین‌های والا و کهن فرهنگی زادگاه خویش دروازه‌های دانش و فن‌آوری امروزین را بر روی میهن‌شان بگشایند و از این راه هم موجبات بهبود زندگی مادی و معنوی آنان را فراهم آورند و هم فاصله بزرگی را که به سبب عقب‌ماندگی علمی و دهه‌ها اسارت در چنگال خرافات مذهبی و فقر و فساد میان ایران و جهان پیشرفته پدید آمده است، از میان بردارند. 
سابقۀ دوستی نگارنده با این مرد دانشمند و دانش‌پژوه، به حدود بیست‌و‌پنج سال پیش با ترجمۀ یکی از مقالات استوار و کارشناسانۀ او دربارۀ اقتصاد ایران از انگلیسی به فارسی بازمی‌گردد، و این دوستی مغتنم تا پایان زندگی پر بار او تداوم داشت. از دست دادن دوستان خوب و یاران قدیمی، هرچند هم که سال‌های درازی در این جهان زیسته باشند، دردناک و اندوه‌آور است، و طبعاً آگاهی از مرگ جهانگیر آموزگار برای من با چنین احساسی همراه بود. 
جهانگیر آموزگار که در ۲۷ دی ماه ۱۳۹۶ (۱۷ ژانویۀ ۲۰۱۸) در نود‌و‌هشت سالگی در واشنگتن چشم از جهان فرو بست، بزرگ‌ترین فرزند حبیب‌الـله آموزگار بود، که در پرتو سخت‌کوشی و سواد و لیاقت، از یک شغل آموزشی سطح پایین در مطبوعات محلّی، به مدیریت مؤسسات بزرگ آموزشی، مدیرکلّی فرهنگ استان فارس و اشغال کرسی مستشاری دیوان‌عالی کشور رسید. او در ​کابینۀ حسین علاء وزیر فرهنگ شد و در سال‌های واپسین عمر سناتور انتصابی از استان فارس بود. از وی کتاب فرهنگی نیز به نام «فرهنگ آموزگار» به یادگار مانده است. فرزندان دیگر او نیز همه مدارج عالی تحصیلی را در ایران و خارج از کشور پیمودند و به بالاترین مقامات دست یافتند. از آن میان جمشید آموزگار پس از تصدی چند وزارت‌خانه و نمایندگی ایران در سازمان کشورهای صادرکنندۀ نفت، در آخرین سال‌های سلطنت پهلوی به نخست‌وزیری رسید و کوروس آموزگار مدتی عهده‌دار وزارت آبادانی و مسکن بود.
جهانگیر آموزگار دکتری خود را از دانشگاه کلمبیا دریافت داشت و چند سال در همان دانشگاه و دانشگاه‌های کالیفرنیا در لس‌آنجلس ، جان‌هاپکینز، امریکن و میشیگان تدریس کرد. او در ۱۳۳۵ به ایران بازگشت، و به عنوان مشاور اقتصادی، به سازمان برنامه و بودجه پیوست. آموزگار برای بیرون کشیدن اقتصاد ایران از ورطۀ رکود و عقب‌ماندگی، معتقد به برنامه‌ریزی دولتی و به موازات آن حمایت از بخش خصوصی بود. در سال ۱۳۴۰ در دولت علی امینی ابتدا عهده‌دار وزارت بازرگانی شد و اقداماتی را در جهت کارآمد ساختن بیشتر دستگاه‌های دولتی به مورد اجرا گذاشت. در ۱۳۴۱ پس از ترمیم کابینه در رأس وزارت دارایی قرار گرفت و در زمانی که ایران در یک تنگنای شدید مالی به سر می‌برد و بین دولت امینی و شاه مناسبات پرتنشی برقرار بود، مسؤولیت دشوار تنظیم بودجه به وی سپرده شد. او در همان دوره، مسؤولیت‌های دیگری را مانند ریاست شورای عالی شرکت نفت و عضویت در شورای عالی اقتصاد به دوش کشید.
پس از برکناری دولت امینی، جهانگیر آموزگار دیگر در ایران کار دولتی نپذیرفت. در ۱۳۴۲ به عنوان وزیر مختار اقتصادی عازم واشنگتن شد و اندکی بعد به مقام سفیر اقتصادی ایران در آمریکا ارتقاء یافت. وی در ۱۳۵۱ به عضویت اجرایی صندوق بین‌المللی پول درآمد و هم‌زمان نایب‌رئیس بانک عمران و توسعه بود.
یکی از دغدغه‌های اساسی جهانگیر آموزگار، با آن‌که دیگر به ایران باز نگشت، تا پایان عمر، غیر از تدریس و تألیف، دنبال کردن بی‌وقفۀ وضع اقتصادی ایران با نگاشتن مقالات وزین و کارشناسانه در این زمینه بود.  دکتر آموزگار علاوه بر نوشتن کتاب‌هایی در زمینۀ اقتصاد و نفت به زبان انگلیسی، مقالات تحلیلی بلندی نیز به انگلیسی دربارۀ تحولات اقتصادی ایران می‌نوشت و در نشریات تخصصی آمریکا انتشار می‌داد. او همچنین دوست داشت ترجمۀ پیراسته‌ای از این مقالات در یکی از نشریات جدی فارسی زبان نیز منتشر شود. حدود بیست و پنج سال پیش که من با روزنامۀ «ایران تایمز» همکاری داشتم، یکی از همین مقالات آقای آموزگار برای ترجمه به من سپرده شد. مقاله‌ای بود با انگلیسی فاخر و سرشار از اصطلاحات اقتصادی که برگردان آن به فارسی روان و جاافتاده کار چندان آسانی نبود. به هرحال با جدیت و صرف وقت زیاد آن را به فارسی درآوردم و ترجمه در شمارۀ بعدی روزنامه به چاپ رسید. آقای آموزگار  آن ترجمه را پسندید و از طریق دفتر روزنامه به آشنایی با من اظهار علاقه کرد و همچنین قرار گذاشت که از این پس مقالاتی را که به ایران تایمز می‌فرستد، فقط توسط من ترجمه شوند. آخرین کتابی که سه سال پیش از دکتر آموزگار زیر عنوان «تأملاتی بر یک اقتصاد نوپا» چاپ شد. 
جهانگیر آموزگار علاوه بر نوشته‌های وزین و مستند اقتصادی، صاحب تألیف بسیار برجسته‌ای در بارۀ انقلاب ایران به زبان انگلیسی است که بی‌شک یکی از بهترین و پر محتواترین کتاب‌هایی است که تا به امروز دربارۀ این رویداد مهم نوشته شده است. برگردان کتاب پس از کسب اجازه از نویسنده و ناشر زیر عنوان «نیروی محرک انقلاب ایران: فراز و فرود دودمان پهلوی» به قلم نگارنده به صورت پاورقی در یک هفته‌نامۀ چاپ واشنگتن به نام «ایران خبر» به تدریج انتشار یافت. اما مدیر آن هفته‌نامه، که متأسفانه معلوم شد ارتباطاتی با جمهوری اسلامی دارد، پس از تعطیل کردن ناگهانی نشریه، ترجمۀ کتاب را، که دیگر تکمیل شده بود، بدون کسب اجازه از مؤلف یا مترجم، به ایران برد و در سال ۱۳۷۵ توسط «مرکز ترجمه و نشر کتاب» با تحریف و سانسور فراوان و درج پانویس‌هایی که تنها بازتاب دیدگاه‌های سیاسی قدرت حاکم است، به چاپ رسانید. در آغاز این نوشته به دلبستگی و پایبندی عمیق دکتر جهانگیر آموزگار به فرهنگ ایرانی و آیین‌ها و سنت‌های اصیل وابسته به آن اشاره رفت. او این دلبستگی را به بهترین و مؤثر ترین شیوۀ ممکن به نمایش گذاشت. توضیح آن که هدیۀ مالی درخور توجه  وی و همسر آمریکایی‌اش النور از هفت سال پیش برگزاری مراسم نوروز هرساله با انواع فعالیت‌های نمادین برگرفته از این آیین کهن یه شکل زیبا و شادمانه‌ای توسط این دونهاد فرهنگی معتبر در مرکز جشن گرفته می‌شود و این خود یادگار برجسته و فراموش نشدنی دیگری است که از آن هم میهن دانش‌پژوه و فرهنگ دوست برای ما باقی مانده است.

Comments

Comments are closed.

Bottom